O crítico chileno Luis Harss, que traballaba nun libro sobre o boom latinoamericano (que estableceu o canon), púxoo sobre a pista. E tras ler La hojarasca, Los funerales de la Mamá Grande e El coronel no tiene quien le escriba, Francisco Porrúa (Corcubión, 1922) púxose en contacto con Gabriel García Márquez. Entón asesor literario do selo arxentino Sudamericana, o galego quería publicar estas obras, pero o autor informouno de que os dereitos estaban en mans mexicanas: a editora Era e a Universidade Veracruzana. Gabo, que non estaba moi satisfeito co resultado, quería reunir a súa obra baixo un só selo e, para empezar, ofreceu a Porrúa o seu quinto libro (xa estaba na rúa tamén La mala hora), no que aínda traballaba: Cien años de soledad. Faino nunha carta, datada en México o 30 de outubro de 1965: «É unha novela moi longa e moi complexa na cal teño fincadas as miñas mellores ilusións. Segundo os meus cálculos, os orixinais terán unhas 700 cuartillas, das cales teño listas 400 [...] Asegúrolle que me dará unha grande alegría poder cederllo a Sudamericana».

En 1967 chegou ás librarías da man de Sudamericana. Porrúa, no seu estilo de modestia e discreción, sempre negou calquera mérito na publicación, que atribuía ao mero sentido común. Admitía que xa sabía de antemán que recibiría algo bo, e que deseguida viu que era unha obra extraordinaria, a mellor de García Márquez, pero tamén recoñecía que tería editado outra que non alcanzase a moita calidade das que xa coñecía.

Reduciu sempre o seu gabado olfacto a sensatez, a mesma que o movera só uns anos antes a editar Peletre (1963) e, antes e despois, boa parte da obra de Julio Cortázar, de quen foi un bo amigo e co que mantivo unha intensa relación epistolar Bos Aires-París. «Teño ganas de tirarche o libro á cabeza», contan que entusiasmado dixo a Cortázar tras ler o manuscrito de Rayuela.

Ademais de Sudamericana, pasou por Edhasa. E, sobre todo, en 1954 fundou Minotauro, outro dos fitos fundamentais da historia da edición en español. E é que Paco Porrúa tiña un grande interese pola literatura fantástica, pedra angular do catálogo de Minotauro, que inaugurou nada menos que coas Crónicas marcianas de Ray Bradbury, que el mesmo traduciu ocultándose tras o pseudónimo de Francisco Abelenda e ao que colocou un soberbio prólogo de Jorge Luis Borges. En Minotauro publicou a Italo Calvino, Lem, Richard Matheson, Ballard, Philip K. Dick, Ursula K. Le Guin...

Pero a súa traxectoria de prestixio e récords de vendas non rematou con García Márquez: en Minotauro trouxo ao español o ciclo de J.R.R. Tolkien da Terra Media. El Señor de los anillos apareceu a finais de 1977, pouco despois de regresar a España e trasladar a editorial a Barcelona, onde se estableceu e viviu ata a noite do pasado xoves, en que faleceu. No 2001 vendeu Minotauro a Planeta coa intención de retirarse comodamente, aínda que regresou ao oficio catro anos despois coa creación do selo Porrúa, que tivo pouca actividade.

Corcubión e Ferrol
Sentíase arxentino, pero nunca esqueceu as súas raíces galegas, xa que foi en Galicia onde creceu como neno e adolescente e recibiu a súa primeira educación. Non cumprira os dous anos cando en 1924 chegou coa súa familia (seguindo ao seu pai, mariño mercante) á Patagonia, onde se afincaron na poboación costeira de Comodoro Rivadavia, un asentamento petroleiro. Pero a súa nai enfermou e, con ela, volveu a Galicia (a Corcubión e a Ferrol, onde residía e traballaba o seu avó Francisco Fernández Abelenda). Pouco antes da Guerra Civil viaxaron de novo á Patagonia, cuxos desertos Paco deixou aos 18 anos para estudar en Bos Aires (case 1.500 quilómetros ao norte) na Facultade de Filosofía e Letras.

Fonte e foto: La Voz de Galicia